Menisküs Yırtığında Ameliyatsız Seçenekler

Menisküs Yırtığı Nedir?

Menisküsler, diz ekleminde uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında yer alan, C harfi biçiminde iki kıkırdak yastıktır. Her dizde biri iç, biri dış tarafta olmak üzere iki menisküs bulunur. Yürürken, koşarken ve merdiven çıkarken dize binen yükü dağıtır, darbeyi emer ve eklemin dengesine katkıda bulunurlar.

Menisküs yırtıkları iki ana grupta incelenir. Travmatik yırtıklar çoğunlukla gençlerde ve sporcularda, ayak yere sabitken dizin ani dönmesiyle ortaya çıkar. Dejeneratif yırtıklar ise yaşla birlikte menisküs dokusunun yıpranmasına bağlıdır; orta yaş ve üzerinde görülür ve bazen çömelip kalkmak gibi sıradan bir hareketten sonra fark edilir. Bu iki grubun gidişatı ve tedavi yaklaşımı birbirinden farklıdır.

Yaş ilerledikçe, dizinde hiçbir şikâyeti olmayan kişilerin manyetik rezonans (MR) görüntülerinde de menisküs yırtığı görülebilir. Bu nedenle tedaviye yalnızca MR raporuna bakılarak değil, şikâyetler ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Menisküs Yırtığının Belirtileri Nelerdir?

• Dizin iç ya da dış yanında, eklem çizgisi boyunca hissedilen ağrı
• Çömelme, bağdaş kurma ve dizin üzerinde dönme hareketlerinde artan ağrı
• Saatler ya da bir gün içinde yavaş yavaş gelişen şişlik
• Dizde takılma, „bir şey sıkışıyormuş” hissi
• Dizin belli bir açıda kilitlenmesi, tam açılamaması ya da tam bükülememesi
• Dizin boşalacakmış gibi hissettirmesi

Bu belirtilerin bir kısmı kireçlenme, bağ yaralanmaları ve tendon sorunlarında da görülebilir. Diz ağrısının diğer olası nedenlerini diz ağrısı nedenleri ve tedavi seçenekleri sayfamızda ele aldık.

Menisküs Yırtığında Ameliyat Her Zaman Gerekir mi?

Hayır. Özellikle orta yaş ve üzerindeki kişilerde görülen dejeneratif yırtıklarda, ameliyatsız yaklaşım çoğu zaman ilk seçenektir. Menisküs yırtığı ve hafif-orta düzey kireçlenmesi olan hastalarda yapılan çok merkezli bir çalışmada, düzenli fizik tedavi programı uygulanan grupla artroskopik ameliyat olan grup arasında altıncı aydaki fonksiyonel düzelme açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Aynı çalışmada fizik tedaviyle başlayan hastaların bir bölümü, izlem sürecinde yine de ameliyata geçmiştir.

Kireçlenmesi belirgin olmayan, dejeneratif menisküs yırtığı olan orta yaştaki kişilerde 12 haftalık denetimli egzersiz programını artroskopik ameliyatla karşılaştıran bir başka çalışmada da iki yıllık sonuçlar benzer bulunmuş; egzersiz grubunda uyluk kası gücü kısa dönemde daha fazla artmıştır. Bu ve benzeri çalışmaların değerlendirildiği uluslararası bir klinik kılavuz da dejeneratif diz hastalığı olan kişilerin büyük çoğunluğunda artroskopik ameliyatın rutin seçenek olmamasını önermektedir.

Yırtığın yeri de önemlidir. Menisküsün dış kenarı kan damarlarından zengindir ve bu bölgedeki küçük yırtıklar kendiliğinden kapanabilir. İç kısım ise zayıf kanlanır; buradaki yırtıklar yapısal olarak kapanmasa da şikâyetler zamanla belirgin şekilde azalabilir.

Hangi Durumlarda Ameliyat Gündeme Gelir?

Ameliyatsız yaklaşım her yırtık için uygun değildir. Aşağıdaki durumlarda ortopedi uzmanının değerlendirmesi gerekir:

• Dizin belli bir açıda takılıp kalması ve açılamaması (gerçek kilitlenme); bu tablo yırtık parçanın eklem içinde yer değiştirdiğini gösterebilir.
• Genç ve aktif bir kişide travmayla oluşmuş, onarılabilecek bölgede yer alan yırtık
• Yırtığa ön çapraz bağ gibi önemli bir bağ yaralanmasının eşlik etmesi
• Menisküsün kemiğe tutunduğu noktadaki (kök) yırtıklar
• Düzenli uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen süren mekanik şikâyetler

Muayenede bu durumlardan birini düşündüren bir bulgu saptandığında hasta, cerrahi değerlendirme için ortopedi uzmanına yönlendirilir.

Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Ameliyatsız tedavi tek bir uygulamadan değil, birbirini tamamlayan adımlardan oluşur. Aşağıdaki tablo seçenekleri ve her birinden ne beklenebileceğini özetler:

Aktivite Düzenlemesi

İlk dönemde amaç, yırtığı zorlayan hareketleri azaltırken dizi tamamen hareketsiz bırakmamaktır. Derin çömelme, diz üstü oturma, bağdaş kurma, ani dönüşler ve zıplama gerektiren sporlara bir süre ara verilir. Şişlik varsa kısa süreli soğuk uygulama ve bacağı yüksekte tutmak rahatlatabilir. Fazla kilo dize binen yükü artırdığı için kilo kontrolü de tedavi planının bir parçasıdır.

Egzersiz ve Fizik Tedavi

Ameliyatsız tedavide en güçlü bilimsel desteğe sahip adım, düzenli ve kademeli artırılan egzersizdir. Program genellikle uyluk ön ve arka kaslarını, kalça kaslarını güçlendiren hareketlerle dizin hareket açıklığını ve denge kontrolünü geliştiren çalışmalardan oluşur. Yukarıda değinilen çalışmalarda programlar yaklaşık 12 hafta sürmüştür; sonuç tek tek seanslardan çok, programa ne kadar düzenli devam edildiğine bağlıdır.

Egzersizler ağrıyı belirgin şekilde artırmayacak düzeyde başlanır ve dizin verdiği yanıta göre ilerletilir. Hangi hareketlerin yapılacağı ve programın nasıl artırılacağı, muayene bulgularına göre kişiye özel belirlenir.

Enjeksiyon Uygulamaları

Egzersiz programına rağmen ağrısı süren ya da ağrı nedeniyle egzersize başlamakta zorlanan kişilerde enjeksiyon uygulamaları destekleyici olarak değerlendirilebilir. Sakarya Serdivan'daki kliniğimizde hekim değerlendirmesine göre prolozon, ozon ve CGF uygulamaları tek başına ya da birlikte planlanabilmektedir; bu uygulamaların dizde nasıl bir arada kullanıldığını diz ve eklem tedavisi sayfamızda anlattık.

Bu yöntemlerin dizdeki etkisi çoğunlukla kireçlenme (osteoartrit) hastalarında araştırılmıştır; menisküs yırtığına özgü çalışmalar az sayıda ve küçük ölçeklidir. Bu nedenle enjeksiyonlar, egzersiz programının yerine değil, onu destekleyen bir adım olarak planlanır. Yöntemler arasındaki farkları merak ediyorsanız prolozon mu PRP mi sayfamıza bakabilirsiniz.

Ameliyatsız Tedavi Sürecinde Neler Beklenmeli?

Şikâyetlerin azalması çoğunlukla haftalar içinde ve kademeli olarak gerçekleşir; iyi ve kötü günlerin birbirini izlemesi bu süreçte sık görülür. Kontrol muayenelerinde ağrı, şişlik ve dizin hareket açıklığı yeniden değerlendirilir; egzersiz programı ve varsa enjeksiyon planı buna göre güncellenir.

Birkaç aylık düzenli tedaviye rağmen takılma ve kilitlenme gibi mekanik şikâyetler sürüyor ya da yeni bir şişlik gelişiyorsa durum yeniden değerlendirilir ve gerekirse cerrahi seçenekler için ortopedi görüşü alınır.

Menisküs Yırtığında Günlük Hayatta Nelere Dikkat Edilmelidir?

Dizin aniden kilitlenip açılamaması, dize yük verememe, kısa sürede gelişen belirgin şişlik ya da dizde kızarıklık, ısı artışı ve ateş görüldüğünde beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Randevu Al